عباس اقبال آشتيانى

350

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

خواهر ابو سعيد و زوجهء امير چوپان را به عقد خود درآورد و در نيمهء رجب امير شرف الدّين محمود شاه اينجو را به تهمت اينكه يكى از فرزندان هولاگو را در خانهء خود پنهان كرده و خيال دارد او را به سلطنت علم كند كشت و دو پسر محمود شاه يعنى امير جلال الدّين مسعود شاه و امير شيخ ابو اسحاق از تبريز گريختند ، مسعود شاه به روم به پناه امير شيخ حسن رفت و شيخ ابو اسحاق بديار بكر به پناه على پادشاه . در همين ايامى كه سلطنت ارپاگاون هنوز قوامى نگرفته بود دلشاد خاتون و حاجى خاتون مادر ابو سعيد و عدّه‌اى از امراى آشوب‌طلب ابو سعيد بتدريج گرد امير على پادشاه جمع شده او را به مخالفت ارپاگاون برانگيختند و امير على پادشاه موسى خان نوادهء بايدو خان را به ايلخانى برداشته از ديار بكر بآذربايجان حركت كرد و در يك جنگ كه در كنار رودخانهء جغاتو در تاريخ 17 رمضان 736 اتفاق افتاد او اردوى ارپاگاون و خواجه غياث الدّين را منهزم نمود و بر ايلخان و وزير دست يافته هردو را بقتل آورد . قتل خواجه غياث الدين در 21 رمضان 736 - خواجه غياث الدّين محمد پسر خواجه رشيد الدّين فضل اللّه مردى بود نيكخواه و سليم النفس و خيّر و فضل‌دوست و در دورهء وزارت خويش سعى داشت كه بجميع دشمنان پدر و بدخواهان خود نيكى كند و در سياست نيز مغرور بود چنان كه از يك طرف نصيحت خيرانديشان را در برداشتن امراى طرفدار على پادشاه نپذيرفت و ايشان را خوار داشت و از طرفى ديگر پيشنهاد امراى مخالف را در سپردن مقام سپهسالارى بعلى پادشاه قبول نكرد و او را در مخالفت جرى نمود ، به همين علت پس از آنكه اردوى ارپاگاون در جغاتو متفرق گرديد و خواجه در يكى از آباديهاى مراغه دستگير شد با اينكه امير على پادشاه بكشتن او راضى نبود امراى مخالف خواجه او را بقتل آن وزير دانشمند كه پس از پدر از بزرگترين مربيان اهل علم و ادب و از كريمان عهد خود بود واداشتند و على پادشاه خواجه را در 21 رمضان 736 كشت « 1 » و در همان ايام ارپاگاون را هم در سجاس

--> ( 1 ) - يكى از شعرا در مرثيهء خواجه مىگويد : جاى آن است كاختران امروز * بر سر از دست چرخ خاك كنند دردمندان مهر از سر درد * جامه در بر چو صبح چاك كنند الغياث الغياث درگيرند * ناله و آه دردناك كنند كه وزيرى به آن عزيزى را * به چنين خواريى هلاك كنند قاضى عضد الدين ايجى نيز كه از پروردگان خواجه بوده است اين وزير دانش‌دوست را به عربى مرثيه گفته است .